Hayvancılıkta önemli bir yeri olan silaj nedir?

1095

Yeşil ve su bakımından zengin yemlerin havasız ortamda fermantasyona uğratılarak (ekşitilerek) saklanmasına silolama, bu işlem sonucu elde edilen yeme de silo yemi veya silaj denir. Silaj kısaca hayvan turşusu olarak da bilinir. Silajla ilgili detaylar şöyle…

SİLAJIN ÖNEMİ

Ülkemizde çayır mera alanlarının kısıtlı, otlatma mevsiminin sınırlı oluşu ve kış aylarında hayvanların kaba yem ihtiyacı önemli bir problem olmasından dolayı silaj yapımı önem arz etmektedir. Kışın hayvanlar için gerekli olan kaba yemler yeşil ve sulu yemlerden sağlanırsa hayvanların verimleri yıl boyu korunabilmektedir. Yeşil ve sulu yemlerin bol bulunduğu mevsimlerde ihtiyaç fazlası çayır otları ile baklagil ve buğdaygil yem bitkileri ile endüstri bitkileri ve artıkları silolanarak silaj elde edilir.

SİLAJ YAPIMININ FAYDALARI

Yeşil ve sulu yemlerin bulunmadığı kış aylarında hayvanların iyi ve ucuz beslenmesini sağlar.
Ot depolama sorunu ve depo masrafları en aza indirilir. 2 ton kuru otun depolandığı yere 15 ton yeşil yem depolanabilir.
Silajlık bitkiler tarlayı erken boşaltırlar dolayısıyla diğer bitkilerin ekimi için uygun zaman kalmaktadır.
Yeşil yemlerin kurutulmasıyla sapları ve yaprakları sertleşerek dökülür. Sapları sertleştiği için besin değeri düşer hayvanlar tarafından sevilerek yenmez. Fakat silolamada yemlerin besin değerinde kayıp meydana gelmez ve hayvanlar tarafından sevilerek yenir.

SİLAJ İÇİN HASAT ZAMANI

Silajı yapılacak bitki yem kalitesinin, silolama yeteneği ve en yüksek verimin sağlandığı zamanda hasat edilmelidir. Hasat esnasında taş, toprak, tel vs. gibi maddelerin yem yığınına karışmamasına dikkat edilmelidir.

Silaj yapılacak bitkinin nem oranı çok önemlidir. Nem oranının yüksek veya düşük oluşu yapılacak silajın kalitesini düşürür, bozulmalara sebep olur.

Sıkılan ottan su damlamaz fakat avuç içinde nemlik hissedilirse nem oranı % 60-67 kadardır bu durunda ot güvenle silolanabilir.

SİLAJ MAKİNESİNİN AYARI İYİ YAPILMALI

Silaj makinelerinin ayarı iyi yapılmalıdır. Biçme devri 540 devir/dakika ayarına getirilip biçmeye başlanmalıdır. Uygun devirde çalıştırılmayan silaj makinelerinde tıkanmalar meydana gelir. Ayrıca bitki istenilenden daha uzun parçalanır. Kıyma işlemi uygun asit oluşumunun hızlandırdığından büyük bir önem taşımaktadır. Silajı yapılacak bitkinin iyi parçalanması, silajın kalitesini artırır, daha iyi sıkıştırmayı sağlar ve birim alanda daha fazla yem depolanır.

NEM ORANI YETERLİ OLMALI

Silolanacak yemin nem oranının yeterli olması gerekir. Nem oranının pratik olarak tespitinde, kıyılmış ottan bir avuç alınarak elle kuvvetlice sıkılır. Eğer bu sırada birkaç damla su damlarsa nem oranı %75-85 kadar demektir. Böyle bir otun katkı maddesi kullanılmadan veya soldurulmadan silolanması uygun değildir. Silajın bozulma riskini ve silo kayıplarını azaltmak için biçilen otun uygun nem oranına gelene değin soldurulmalı ve bir ton kıyılmış otun içerisine nem oranına göre 30-80 kg tahıl ezmesi (arpa, mısır, buğday vb.) ilave ederek silolanması olumlu sonuç verir.

Sıkılan ot avuç açıldığında hemen genleşip dağılıyorsa nem oranı % 60 dan daha azdır. Bu durumdaki ottan da silaj yapılması risklidir. Böyle durumlarda önlem olarak varsa başka tarladan daha yüksek nem içeren otlarla karıştırmak gerekir.

Saf baklagiller (yonca, korunga, fiğ, bezelye, üçgül vb.) ile nem oranı yüksek otların içerisine katkı maddesi kullanmadan kaliteli bir ot silajı yapılamaz.

HAYVANLARIN GÜNLÜK SİLAJ İHTİYACI

Mısır silajı 100 kg canlı ağırlık için 5-6 kg olarak hesap edilmelidir. Silaj pratikte sabah akşam iki öğünde verilir. Bu hayvanlara takviye olarak gece kuru ot veya saman verilmelidir. Fazla miktarda silaj yiyen hayvanlarda tuz ve kalsiyum eksikliği ortaya çıkar, bunu önlemek için kesif yem verilmelidir. Genç hayvanlara silajın yanında ortalama 2,5 kg kuru ot ve 1-2 kg kesif yem verilmelidir.

Havalandırması iyi olan ahırlarda sağımdan sonra silaj verilmesi kokusunun süte geçmediği görülmüştür. İyi bir silajda %15 protein bulunur. Silajda A vitamini yeterlidir ve bu döl tutma oranı için önemlidir. 3 kg silaj yemi 1 kg fenni yeme eşdeğerdir. Silaj açıldığında açık yeşil, sarımsı veya açık kahverengi olmalıdır. Küf kokusu olmamalı, kendine has turşu kokusu olmalıdır.

Buzağılara, işkembe gelişimi tamamlandıktan sonra (sap, saman veya kuru ot yemeğe başladıktan sonra) verilmelidir. Genellikle 6 aydan büyük olmalıdırlar.

Gebeliği ilerlemiş ve yeni doğum yapmış hayvanlara silaj verilmemelidir.

Silajın kokusunun süte geçmemesi için önce sağım yapılıp, sonra silaj verilmelidir.

SAMAN SİLAJI (SAMAN+ÜRE+MELAS)

Arpa ve buğday samanı Protein ve kalsiyum gibi besin maddeleri bakımından fakirdir ve hayvanlara dolgu maddesi olarak verilmektedir. Hayvan başına 3-5 kg kadar verilebilir. Hayvanlara Saman besin maddelerince zengin yonca, korunga gibi baklagillerle beraber verilmelidir. Sadece samanla beslenen hayvanlarda döl tutmama ve kızgınlık göstermeme gibi problemler ortaya çıkmaktadır.

Saman çok ince olmamalı 5-7 cm uzunluğunda kesilmelidir. Silaj çukuru ve naylonu diğer silajlardaki gibi hazırlanır. 1 ton ince saman için katkı maddeleri ; 50 – 60 kg Melas ve 15 kg Üre saman, silaj naylonu üzerine serilir. Üzerine 100-150 lt su serpilir. 50-60 kg melas, iki katı su ile sulandırılır ve karıştırılır. Karıştırmaya devam edilirken içerisine üre yavaş ilave edilir ve yine karıştırılır.

Daha sonra bu karışım samanın üzerine serpilir, saman tekrar karıştırılır ve bulunduğu yerde sıkıştırılır. Bu işlem diğer tabakalar için de yapılabilir. En sonunda naylon hava almayacak şekilde kapatılır, ve üzerine ağırlık konur. 45-60 günde olgunlaşır. Silaj ilk açıldığında her tarafı havalandırılmalıdır. Bu şekilde silajı yapılan samanın değeri 2-3 kat artmaktadır. Silaj yemi yığınından alındıktan sonra açılan yer tekrar sıkıca kapatılmalıdır. Hayvanlara alıştırarak vermelidir.

Saman silajı hayvan başına 10 kg kadar verilebilir. Silajla beslenen hayvanların kuru madde ile mineral madde ihtiyacı artar. Silajın yanında yalama taşı ; mermer tozu, kaliteli kuru ot ve karma yem takviyesi yapılmalıdır.

TAHIL HASILI SİLAJI YAPIMI

Bütün tahıl hasıllarından, uygun katkı maddeleri eklenerek silaj yapılabilir. Buğday, arpa ve yulaf gibi bitkilerin silaj yapım tekniği aynıdır. Tahıl çeşidinin biçme çağı değişiklik gösterir.

Baklagille karışık ekilen buğdaygiller çiçek başlangıcı ile tohum bağlama dönemleri arasında, baklagiller de gonca başlangıcı ile bakla oluşumu arasındaki dönemde hasat edilmelidir. Gelişmenin ileri döneminde biçilmiş olan buğdaygiller iyice doğranarak silolanmalıdır. Silaj yapımı için uygun yüksekliğe ulaşan otlar (çiçekten önceki dönem) yerden 5-6 cm yükseklikten biçilir. Bu dönemde su miktarı yüksektir.

Bir gün süreyle serilerek soldurulur. Böylece kuru madde miktarının %40-50’ye çıkması sağlanır. Bir demet biçilmiş ot elle kıvrılıp sıkılır. Elde su bırakmıyor ve eski halini de almıyorsa silaj yapılabilir demektir. Silaj miktarına göre plastik örtünün boyu (5mx20 m), kalınlığı (400 mikron) diğerlerindeki gibi ayarlanabilir.

Soldurulan tahıl hasılı tabanın orta kısmına 50-60 cm kalınlığında serilerek üzerine 1 ton için 20 kg şeker pancarı melası, istenirse 15-20 kg arpa kırması eşit olarak yığın üzerine serpilir. Traktörle 20-25 cm kalınlığa düşecek şekilde iyice çiğnenerek sıkıştırılır. Diğer katlar da aynı şekilde yapılacak silaj yığını 80-90 cm yüksekliğe ulaşana kadar devam edilir.

Yığının üzeri plastik örtü ile kapatılır. Silaj 45-60 gün içerisinde kendine has renk ve kokusu ile olgunlaşır. Beslemede mineral madde karışımları mutlaka kullanılmalıdır.