Büyükbaş Hayvan Bakımı Nasıl Olmalı?

1454

BARINAK KOŞULLARI

Ruminant hayvanlar her ne kadar fizyolojik olarak insandan farklı olsa da yaşam alanı olarak bir takım koşulların olumlu olması halinde psikolojik olarak kendilerini rahat hissetmekte ve bu sayede de verimleri olumlu yönde etkilenmektedir.

Ruminant hayvanlarda yaşam alanı içerisinde dikkat edilmesi gereken bir takım noktalar şunlardır;

  • Yataklık; zemini kum, sap, talaş, kauçuk gibi materyallerden olabilmektedir. Yataklıklar mümkün olduğunca temiz tutulmalıdır. Bölmeler yeterli aralıklarda olmalıdır. Sayı olarak mümkün olduğunca hayvan başına yataklık düşmesi istenilmektedir. Sağlanamıyorsa en az %85 yataklık bulunmalıdır. Hayvanların kalkma anında rahat etmeleri için kalkma mesafesi uygun ölçülerde tutulmalıdır (50 cm).

  • Yemlik; zemin olarak düz olması istenmektedir. Düz bir zeminde yemin tekrar hayvan üzerine süpürülmesi, atılmak üzere çekilmesi kolaydır. Zemin girintili çıkıntılı veya çukur olmamalıdır. Girinti çıkıntı beslemede dilini yoğun şekilde kullanan büyükbaşlarda tahrişlere neden olabilmekte ve bu da hayvanı huzursuz edebilmektedir. Yemlikler hayvanların ulaşabileceği mesafede olmalı, mümkün olduğunca temiz tutulmalı, boş bırakılmamalıdır.

Yemlik uzunluğu hayvan başına 60 cm, yemliğin yerden yüksekliği 15-20 cm, hayvanın ayağını bastığı yerden üst demire olan yüksekliği 1,5 m olması gibi bazı kıstaslara dikkat edilmelidir.

  • Suluk; hayvanların kolay erişebilecekleri yükseklikte olmalıdır. 85 cm idealdir. Günde bir kez suluk temizliği istenir. Suluk uzunluğu >9 cm olmalıdır. Örneğin 100 hayvan için 100×9= 900 cm (9 m) Tek seferde veya parçalı halde uygulanabilir. Kapaklı suluklar için hayvan başına 1:25, çanak suluklar için 1:10 oranı kullanılır.

  • Sağımhane; sürekli temiz tutulmalıdır. Sağımhanede sürü yönetimi büyük önem arz etmektedir. Sağımhaneye gerekenden fazla hayvan sokulması hayvanlarda strese neden olmaktadır. Zeminin hayvanların kaymasını engelleyecek materyalden yapılması önemlidir. Dar olmasından kaçınılmalıdır. Sağım süresi toplamda 3 saatin üzerinde olmaması istenir.

  • Doğumhane; kendine münhasır farklı bir yerde bulunmalıdır. Doğum için hayvanlar genellikle sakin, sessiz ortamları tercih ederler. Doğum bölmesi bu nedenle diğer bölmelerden ayrı tutulmalı, temiz bir altlık bulundurulmalıdır.

  • Ayak Banyosu; ahır hijyeni açısından önemli bir etkendir. Hayvanların ayak hastalıklarından korunması ve ileride verim düşüklüğünü önlemek için işletmeye kurulması istenmektedir.

  • Hava ve Havalandırma: Kötü koku ve gaz ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Nem istenmeyen bir unsurdur. (%60-65 ideal) Sıcaklık kontrolünün iyi yapılması gerekir. Yazın serinletme yazın ısıtma. CO₂, NH₃ ve CH₄ ortamdan atılmalıdır.

Buzağı Barınak koşulları;

Barınak koşullarının iyi olması sağlıklı çevre ve uygun büyüme koşullarının sağlanması, sağlık harcamalarının azaltılması, işçiliğin etkin yürütülmesi unsurlarına bağlıdır.

Buzağı barınaklarının malzemesi hayvanın solunum sayısını etkiler. Tahta kulübelerde plastik veya polietilenlere göre bu etki daha belirgin iken tahta kulübeler sağlık açısından diğerlerine göre önerilmez.

Buzağı barınaklarının yüksekliği 1 mt, kapalı alanının 3 mt olması istenir. Yem veya su ihtiyacı çıkacağı alan 1,5 mt uzunluğunda 1 mt eninde olması istenir. Su ve yemin yerden yüksekliğinin 50 cm olması istenir. Barınak içindeki biberonların arka kısımları yerden 90 cm ön kısmının 85 cm olarak konuşlanması gerekir. Hayvan ayakta olacak pozisyonda biberonla içmesi istenir.

Buzağı ilk 2 ay tekli bölmede tutulur. 3-4 ay arası en fazla 5 li gruplarla tutulur. 4. Aydan itibaren de 6 ila 12 hayvanlık gruplarla bakılır.

Buzağı çıktıktan sonra buzağı kulübelerinin iyi bir şekilde temizlenmesi gerekir. Bu önlem coronavirüslerin 6 kat daha az görülmesini sağlar ve ishali engeller.

Ruminant beslemesinde yemlik yönetimi porsiyon yem tüketimleri, besin madde ihtiyaçlarının kısmen de olsa tespiti, tesis içinde hayvan ihtiyaçlarına göre gruplandırmalar yapma konusunda ayrıca önem arz etmektedir. Bu nedenle;

Yemlik Yönetimi;

  • Yemin hazırlama süreci

  • Yemin sevk süreci

  • Yemleme programı

  • Yemin tüketilebilirliği

İneklerin Besleme Davranışları;

İnekler günde 10-15 kez yemliğe giderler. Günlük 5-6 saat yemleme yaparlar. Genç hayvanlar yaşlılara göre %10-15 daha fazla yemlikte zaman geçirirler.

Günde 12-14 kez suluğa giderler. Her öğünde 5-5,7 lt su içerler. Günde toplam 65-90 lt su içerler. Normal bir inek günde 800 lt salya salgılar.

Yemlik Kontrol Noktaları;

  • Yemlik yüzeyinin pürüzsüz olması

  • Yemlik etrafının temiz olması

  • Yemlik yakınlarında kötü kaliteli veya artık yemlerin bulunmaması

  • Yemliğe ulaşımın kolay olması

  • İyi karıştırılmış olması

  • Yemlik boyunca yemin eşit şekilde dağılması

Gibi kıstaslara bakılmalıdır.

Yemlik Skoru;

Skor 1: Kaba yemler seçilmekte ve yemlik yüzeyi bariz şekilde görülmektedir.

Skor 2: Yemlik yüzeyinde 2 cm kadar yem kalıntısını bulunmaktadır.

Skor 3: Yemlik yüzeyinde 5-8 cm kadar yem bulunmaktadır. Toplam yemin ¼ ü kadar.

Skor 4: Dökülen yemin %50 den fazlası yemlikte bulunmaktadır.

Skor 5: Yemin nerede ise tamamı yenmemiştir.

Dışkı hayvanın sağlığı, beslenme alışkanlığı açısından bize fikir veren önemli bir ayraçtır. Bu nedenle ayrıca incelenmesi gerekir.

DIŞKI

Besin girişi ve çıkışı arasındaki süre 1,5-4 gün arasında değişmektedir. Yemin parça büyüklüğü, CA, NDF, ADF vb bir çok faktöre bağlıdır.

Dışkı sindirim sisteminden ½ ila 2 saat arasında geçer. Günde 10-24 kez dışkılanır. CA %8,2 si kadar günlük dışkı üretilebilir. Ortalama günde 30-50 kg dır.

Dışkının Rengi; besin maddelerinin doğal durumuna, dışkının sindirim sisteminden geçiş süresine göre değişir.

Taze kaba yeşil yem yiyenlerde koyu zeytin yeşili olurken, kuru ot tüketimi fazla ise koyu yeşildir. Fazla tahıl tüketimi olmuşsa gri-yeşil renkte olur.

Besin sindirim sisteminden yavaş geçerse daha koyu olur. Top şeklindedir. Mukus yapıda olabilir.

Dışkı besleme hakkında bilgi verir. Hastalık hakkında fikir verse de teşhis konulmasında etken değildir. Dışkı incelenirken yeni yapılmış ve dağılmamış olması esastır.

Dışkı skor olarak 1 ila 5 arasında puanlanır.

SKOR 1:Dışkı çok sıvıdır. Sindirilebilir protein ve nişastanın fazla olduğu durumdur. Fazla üre oluşumundan dolayı ozmatik basınç oluşur ve bağırsaklara su çekilir. İshalin görüldüğü formdur.

SKOR 2:Dışkı sulu ve cıvık akar. Yığın şekilde olmaz. Yeni ve su oranı fazla otların tüketilmesi ile görülür. Rasyonda selüloz oranı düşük protein oranı yüksektir. Bağırsaklardan geçiş hızlı olduğu için nişasta ve protein dışkı ile atılır.

SKOR 3: Daha koyu formdadır, ideal skordur. Zemine düştüğü zaman “cup” diye ses çıkması özelliğidir.

SKOR 4: Orta yoğunluktadır. Yapışmayacak kadar kurudur. Geneldeki kuru dönemdeki hayvan dışkısıdır. Kuru ot, az miktarda tahıl ya da karma yem bulunur. Besin yavaş geçer. Nişasta kayıpları azdır.

SKOR 5: Dışkı katı ve top şeklindedir. Rasyonun nerede ise tamamı samandan oluşmuştur. Bu tarz dışkılarda hayvan geviş getirme süresi uzundur. Selüloz sindirimi azdır.

Dışkıda partiküller büyük ise ya ince kıyıldığı için sindirilmeden çıkmıştır ya da hayvanın rumen fizyolojisini etkileyen unsurlar vardır.

Dışkılarda sağılır gün sayısı (SGS) önemlidir. Kurudaki hayvanlar ile erken laktasyondakilerin skorları farklılık gösterir.

Dışkıdaki parça büyüklüğünün 0,7cm geçmesi istenmez.